Burak Reis

Yapay zekâya alışverişte neden tam güvenmiyoruz

İnsanlar yapay zekâya bir şey keşfetmek için güveniyor, bir şeyi satın almak için güvenmiyor. Kendi alışveriş asistanı tasarımımı bu ayrımın üstüne kurdum.

Burak Reis2 dk okuma

Kendi alışveriş asistanımı tasarlamaya başlamadan önce yapay zekâyla alışveriş üzerine bulabildiğim araştırmaları okudum. Okudukça karşıma ikiye bölünmüş bir tablo çıktı.

Bir tarafta insanlar yapay zekâyı alışverişte bolca kullanıyor. BCG'nin araştırmasında katılımcıların yüzde 60'tan fazlası yapay zekânın verdiği sonuçlara güvendiğini söylüyor.1 Lakin aynı insanlar iş satın almaya gelince geri çekiliyor.

Keşif evet, karar hayır

Gartner'ın 2026 başındaki anketinde yapay zekâya satın alma kararını bırakacağını söyleyenler en fazla yüzde 11. Seçenekleri daraltmasına izin verenler yüzde 31.2 "Bana birkaç seçenek göster" tamam, "benim yerime al" değil.

Nitekim Cover Genius'un yedi ülkede yaptığı ankette de tablo aynı. Yapay zekâ yardımına açık olanların en büyük grubu "öner ve onayımı bekle" diyor. Tamamen kendi başına hareket etmesine razı olanlar yüzde 5.3

Bir yanlış cevap markaya fatura ediliyor

Bunun bir de markalar için ağır bir tarafı var, zira yanlışın faturası onlara kesiliyor. Rithum'un ABD ve İngiltere'deki anketine göre bir dil modeli yanlış bilgi verdiğinde alışveriş yapanların yüzde 58'i markaya olan güvenini kaybediyor. Bilgiyi markanın kendi sitesinden kontrol edenler ise yalnızca yüzde 5.4

Yani yapay zekâ yanlış fiyat söylerse suçlu yapay zekâ olmuyor, marka oluyor. Gartner'ın anketinde katılımcıların yüzde 54'ü yapay zekânın söylediğini ayrıca kontrol etmek zorunda kaldığını, yüzde 62'si de bunun vaktini çaldığını söylüyor.2

Sitedeki asistanı kimse fark etmiyor

Bir de görünürlük meselesi var. Nielsen Norman Group'un Amazon'un asistanı Rufus üzerine yaptığı çalışmada kullanıcılar asistanı fark etmemiş. Alışılmadık bir yerde duruyor, uydurma bir isim ve parıltı ikonu ne olduğunu anlatmıyor.5 Site içi sohbet botlarıyla yaptıkları bir başka çalışmada da kullanıcılar arama ve filtrelerin daha hızlı olduğunu söylemiş.6

Çoğu sitede asistan köşede açılan bir pencere. Ne işe yaradığını anlatmıyor, açınca da filtreden yavaş.

Araştırmalardan çıkan tasarım kuralları

Tasarladığım asistanın kuralları büyük ölçüde bu araştırmalardan çıktı:

  • Fiyat, stok, ölçü gibi bilgiler yalnızca markanın kendi verisinden gelir. Yapay zekâ bir rakam uydurmaz, bilmiyorsa bilmiyorum der.
  • Öneriyor ve duruyor. Sepete ekleme ve ödeme kararı kullanıcıda.
  • Her önerinin yanında neden önerildiğini söyleyen bir satır var.
  • Adı ne olduğunu söylüyor, köşede saklanmıyor.
  • Filtreleri ortadan kaldırmıyor, onların yerine geçmiyor. İsteyen her an klasik siteye dönebiliyor.

Kanaatimce yapay zekâlı alışverişin önündeki asıl engel güven.

Notlar

  1. BCG, "Consumers Trust AI to Buy Better. Brands Must Adapt", 2026. Kaynak ↩
  2. Gartner anketi (ABD, 846 ve 322 katılımcı, Kasım 2025 ile Ocak 2026 arası), aktaran Mass Market Retailers. Kaynak ↩
  3. Cover Genius, "Do consumers trust AI shopping agents?", Eylül 2026. Kaynak ↩
  4. Rithum ve Retail Dive Studio anketi (ABD ve İngiltere, 1.046 katılımcı), aktaran FashionUnited. Kaynak ↩
  5. Nielsen Norman Group, Amazon Rufus ve yapay zekânın bulunabilirliği, Mart 2025. Kaynak ↩
  6. Nielsen Norman Group, site içi yapay zekâ sohbet botları, Mart 2026. Kaynak ↩

Bu yazı 21 Ekim 2026 tarihinde yayımlandı.

Burak Reis marka kimliği ve hareket tasarımı yapıyor. Hakkında, portfolyo.

RSS ile takip et